تماس با دبیرخانه

021-36621318

021-36621319

 

02189786524

conf.ntpco[at]gmail.com

عضویت در خبرنامه کنگره علوم اجتماعی


اثرات اجتماعی شهرنشینی

29 شهریور 1395

در این مقاله علت گرایش به شهر و نظریه های مختلف در این باب بررسی شده است. جمعیت شناسی شهری جزو محورهای کنگره بین المللی جامع علوم اجتماعی است.

گرایش به شهر و اثرات اجتماعی آن :

گرایش به  سوی شهر های بزرگ و  توسعه شهر نشینی و مهاجرت روستاییان و سکونت نامناسب در حواشی اطراف شهر و محلات خاصی ، محیطهای ناسالمی را توسعه می دهد که احیانا آسیب های اجتماعی را در همه نقاط شهری اعم از مرکز و پیرامون ان        می پروراند .این پدیده در شهر های بزرگ کشور های مختلف اسیا ،آفریقا ، آمریکا به وضوح مشهود است. و زندگی روستائیان فقر زده در محیط ناسالم پیرامون شهر های بزرگ گسترش پیدا می کند و همراه با آن ناهماهنگی های فرهنگی و تفاوت در شیوه زندگی روستائیان شهر نشین و گمگشتگی و تغییر هویت در محیط های نا مانوس شهری و نهایتا توسعه خلافکاریها و بزهکاریها در شهر ها رشد پیدا می کند.

در چنین محیط هایی با توجه به محدود بودن ظرفیت امکانات و نهادها و سازمانها ی موجود میزان کنترل اجتماعی کاهش می یابد و در نتیجه بی نظمی و اختلافات مختلف و قانون  شکنی و بی توجهی به ضوابط و در نهایت نا هنجاریهای اجتماعی روز به روز توسعه بیشتری پیدا می کند .

در همه شهر های بزرگ حاشیه نشینی یکی ازصور سکونت است که به دنبال خودجرم زائی  را در جامعه افزایش می دهد . مطالعات و تحقیقات جامعه شناسی نشان داده است که زندگی حاشیه نشینی با افزایش جرم زدایی رابطه مستقیم ونزدیکی دارد. همچنین از بعد اقتصادی افزایش مهاجرین غیر متخصص موجب پیدایش بیکاری  پنهان و توسعه غالباغیر ضروری  بخش خدمات می شود.

 

توسعه شهر نشینی:

منظور از توسعه شهر نشینی ، رشد جمعیت شهر ها در یک منطقه یا کشور است و این پدیده یسیار قدیمی است لیکن توسعه شهر نشینی عصر جدید ، تا قرن نوزدهم سابقه نداشته است.

وجود شهر های بزرگ از چند هزار سال بیش ازقبل از میلاد تائید  شده است. برخی از عوامل موثر در پیدایش شهر ها در این دوره عبارتند از : وجود جمعیت زائد روستایی و تسهیلات رفت و آمد ، توسعه تخصص ها  که اجازه داده است. بین شهر و روستا جریان مبادله بوجود آید .    شهر ها ابتدا در دشتهای پر حاصل یا دره های پر آب و سپس در تقاطع راهها و مراکز ارتباطی و نقاطسوق الجیشی و نقاط مجاور سنگهای معدنی توسعه یافته اند.

      توسعه سهم شهر نشینی در اروپا جریان انقلاب صنعتی قرن هجدهم و نوزدهم همراه و همگام  بوده است. در حقیقت انقلاب کشاورزی در قرن هجدهم و تمرکز کارگران در اطراف کار خانه ها و مراکز صنعتی و بهتر شدن  و سایل رفت و آمد و ارتباطات از شرایط عمده  شهر نشینی محسوب می شوند .

کلان شهر ها:

مسئله کلان  شهر ها که گاه آن را "شهر شهر ها" نامیده اند  وحتی از " ما در شهر ها " عظیم تر و وسیع تر است  بر زندگی شهری در کشور های صنعتی سایه افکنده است هر چند این لغت ریشه کلاسیک داردکه در آثار فلاسفه شهرهای "پله دوپنر" ارائه شده است و دولت شهر های عظیم وخاصی  است اما واژه مگاپولیس " شهر های غول آسا " برای نخستین بار در عصر جدید به منطقه شهر نشینی کرانه در یای شمال شرقی ایالات متحده امریکا اطلاق شد که کم و بیش زنجیره ای از نواحی شهر نشینی در بر گیرنده 450 مایل از شمال بوستن تا نزدیک واششنگتن دی سی  است . در این مجموعه شهری جمعیتی نزدیک به 40 میلیون نفر در تراکمی نزدیک به 700 نفردر هر مایل مربع زندگی می کنند.

مبانی نظری جامعه شناسی شهری

صاحب نظران بزرگ اجتماعی –فلاسفه و جامعه شناسان و شهر شناسان و شهر سازان، شهر و نظام شهر نشینی را از دیدگاهای خاص خود مورد بررسی   قرار داده اند.

1-شهر آرمانی یااتوپیا( مدینه فاضله )

در تاریخ افکار و عقاید اجتماعی نظریهآرمان شهر جای به خصوصی بر خود اختصاص  داده است . این نظریه که به "مدینه فاضله "یااوتوپیا  نیز شهرت یافته است مبتنی بر تصور خوشبینانه نسبت به امکانات ایجاد شهر هایی است که از هر جهت نظام یافته و زیر نظارت دقیق یا سازمانهای دینی  و حقوقی قرار داشته باشد یا بوسیله فلاسفه حکما یا ایدئولوگها اداره شود.

نظام مدینه فاضله افلاطون که بیشتر هدفش اشاره به دولت شهر های یونان قدیم است مبتنی بر محدودیت تعداد جمعیت شهر 5040 نفر منطقه بندی بر حسب طبقات اجتماعی که سلسله مراتب معینی  دارند.

ارسطو نیز پاره ای از نظرات افلاطون را تائید می کند. خود در اصول حکومت آتن وسایرآثارش  منوگرافی  400 شهر از شهر های یونان تهیه کرده است.

ارسطو و افلاطون آگاهانه بر علیه تحرکهای جمعیتی و اقتصادی زیاد طلبانه عصر خود واکنش نشان داده اند . این نظریه محافظکارانه   بود که می گوید جمعیت شهر باید ثابت باشد و به طبقات مسدود طبقه بندی شود.

 

نظریه های تاریخی و تکاملی شهر

یکی ازمشهورترین صاحب نظرانی که نظریه تاریخی شهر راارایه  داده است"فوستل دوکولانژ"مورخ ودانشمند شهیرفرانسوی است که کتاب " شهرباستان" رانوشته است اوپیشگام  نظریه تاریخی شهر محسوب می شود.به نظر اوهسته اصلی اجتماع بیش ازشهرنشینی ،خانواده بود نقطه تمرکزوتجمع خودرا  در قلب نهاد دینی خودو ستایش پدر به عنوان کشیش می یافت .واتحاد   چند خانواده  قلب یا رسته فراتری را تشکیل می داد به عنوان قبیله .چند قبیله نیزمشروط به اینکه دین هریک محترم شمرده شودبا هم متحد می شوند .روزی که چنین اتحادی صورت گرفت شهر بوجود آمد .

نقطه تعیین کننده در پیدایش شهرها اتحاددینی و استقرار قلب و مرکز شهربود . در واقع شهر باستانی نوع اجتماعی دینی بود.

کلوتس (GIOTz (-آنتونی گیدنز –ابن خلدون هرکدام نظریاتی در باب نظریه های تاریخی وتکاملی شهر ارایه کرده اند.اماهمه بیان کرده اند که بادیه نشینی تقدم بر ایجاد شهرها و شهرستانهاست  و بادیه نشینی اصل وگاهواره تمدن است

شهراز نظرماین ((muine))یک ساختارقانونی است که بیشتر مبتنی برتمامیت ارضی  وقرار داداست تا خانواده و خویشاوندی.

 

شهربه مثابه یک نماد اقتصادی

این تعریف از سوی مارکس ونیزتوسط پیرن "pirenn"وعده ای دیگرصورت گرفت نامبرده درکتاب" شهرهای قرون وسطی" خود می گوید: دو خصلت ویژه درتشکیل یک شهر لازم می آید .جمعیت طبقه متوسط و یک سازمان اجتماعی . از این نظر شهر یک پناهگاه و حصار بود .جایی که افراد درمواقع خطر به ان پناه می بردند.

ازنظر پیرین ..شهر اجتماع بازرگانان است ماکس وبر نیزیکبارشهر را از لحاظ اقتصادی تعریف کرده آن رامکان یا زیستگاه ساکنان می داند  که در درجه اول از راه بازرگانی و نه کشاورزی زندگی می کنند .

 

نظریه روانشناختی شهرابن خندون

ابن خلدوندر تقابل  بادیه نشین و حضارت صرف نظر  از دیدگاه تاریخی خود بر ویژگیهای روان شناختی بادیه نشینان و شهر نشینان تاکید می ورزد. و این ویژگی ها را عمده ترین وجود ممیزه این دو نوع اجتماع می دانند . از دیدگاه ابن خندون شهر نشینی پایان اجتماع و عمران است و سرانجام آن فسادوسنتهای بد ودوری از نیکیهاست . علاوه بر ابن خلدون جامعه شناسان دیگری دو مرحله بادیه نشین با خصایل مثبت وطبیعی وشهرنشینی با خصایل منفی ونامطلوب را به صورت نظریه دووجهی ویا سه وجهی طبقه بندی می کنند

به هر حال اجتماع زندگی ماقبل صنعتی وجامعه را حیات صنعتی وشهر نشینی  دانست .

 

توسعه شهر در عصر اسلامی

شهر های ایرانی عصر ساسانیان غالبا با شهر های ایرانی دوره اسلامی بسیار نزدیکند.در این شهرها قلاع   مستحکم ( کهندژ)با باروهای بلند بخش نظارت شهر را تشکیل می داد قسمت اساس شهر در شهرستان بود که در کنار کهندژ قرار داشت .   بازار ها در درون دیوار ها ی شهرستان ها و گاهی در بیرون آن بود .کشتزار ها در حاشیه شهر جای داشت . در بازار ها و محله ها ی شهروروستاهای پیرامون شهر- طبقه خراج گزار ، سپس بازرگانان .... پیشه وران و.... کار می کردند.افراد در هر حرفه یا صنعت  در یک محله یا راسته می زیستند  . در دوران اسلامی وضع سیاسی ،اداری ، نظامی و اقتصادی شهر کم و بیش پابرجاماند. به علاوه سازمانهای دینی در تشکیلات شهر اهمیت زیادی پیدا کردند . و مسجد جامع ( مسجد آدینه )ازعناصر اصلی  شهر اسلامی شد . مهمترین عامل رشد شهر نشینی در دوره اسلامی گسترش بازار های داخلی و توسعه بازرگانی و داد و ستد بین المللی بود . در قرن چهارم بزرگترین شهر های ایران صدها کرور  جمعیت داشتند  از شهر های اروپا در قرون وسطی مهمتر وپیشتاز تر بودند. نیشابور ،‌ری ، اصفهان ، شیراز ، از نظر جمعیت بزرگترین و به لحاظ اقتصادی مهمترین شهر های ایران اسلامی بودند .هرات –بلغ –استخر –فسا و ...... به لحاظ بازرگانی اهمیت داشتند .

همایش علوم اجتماعی  در 27 بهمن ماه سال جاری برگزار می گردد.

 

برچسب ها: نخستین همایش بین المللی علوم اجتماعی، فاصله طبقاتی، جامعه شناختی، شناسایی چالش، افلاطون، جامعه شناسی، علوم اجتماعی، همایش علوم اجتماعی، کارل مارکس، برنامه ریزی، راهکار نوین، رفاه اجتماعی، سرمایه اجتماعی، جمعیت شناسی، جامعه شناسی سلامت، جامعه شناسی ارتباطات، جامعه شناسی جنگ، روش شناسی علوم انسانی، مردم، جامعه، اجتماع، فراخوان مقاله علوم اجتماعی، فراخوان مقاله های علوم اجتماعی، فراخوان مقالات علوم اجتماعی، نگارش مقاله، طرح مقاله، مقاله نویسی، ایده


383
مطالب مرتبط


لطفا با تكميل فرم ، نظرات ، پيشنهادات و انتقادات خود را در مورد مطلب منتشر شده با ما در ميان بگذاريد.
پيام شما پس از تاييد توسط مدير سايت ، منتشر خواهد شد.
 

 
Captcha


 
مرکز همایش های بین المللی توسعه ایران